Hà Nội: Nỗ lực cứu di sản trước nguy cơ mai một

5 năm trước, việc mở rộng địa giới hành chính thủ đô cũng đồng nghĩa với việc tăng thêm đáng kể lượng di sản cho vùng đất ngàn năm văn hiến. Và để cho công tác bảo tồn di sản được tốt hơn, mới đây Hà Nội đã có đề án Tổng kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể (DSVHPVT), lập hồ sơ khoa học để đưa vào danh mục DSVHPVT quốc gia.

Đền Ngọc Sơn và không gian hồ Hoàn Kiếm Sẽ trở thành Di tích Quốc gia Đặc biệt vào năm 2014 Ưu tiên di sản văn hóa phi vật thể Hà Nội cũ có 1.952 di tích, Hà Tây có 3.053 di tích, huyện Mê Linh và 4 xã thuộc huyện Lương Sơn (Hòa Bình) có 170 di tích, gộp lại Hà Nội mở rộng có 5.175 di tích, nhiều nhất cả nước. Số di tích đã xếp hạng chiếm tới 42,65% (2.209 di tích), trong đó có 2 Di sản Văn hóa thế giới - gồm Khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long, 82 bia đá tiến sĩ triều Lê - Mạc ở Văn Miếu - Quốc Tử Giám; 3 di tích quốc gia đặc biệt và rất nhiều công trình có giá trị lịch sử, văn hóa, kiến trúc tiêu biểu khác. Theo tinh thần đề án nói trên, trong khuôn khổ công việc tổng kiểm kê này, Sở VHTT&DL Hà Nội sẽ dành ưu tiên cho các loại hình VHPVT đang có nguy cơ mai một, trong tình trạng phải bảo vệ khẩn cấp. Cụ thể như tiếng nói, chữ viết của các dân tộc trên địa bàn, nghệ thuật trình diễn dân gian, tập quán xã hội, lễ hội, nghề thủ công truyền thống… Những di sản ấy trong quá trình thực hiện sẽ được nhận diện, xác định giá trị, số hóa tư liệu. Và dựa trên kết quả tổng kiểm kê, các cơ quan quản lý có thể nhận biết thực trạng, sự phân bố của DSVHPVT theo từng vùng, từng địa phương, từ đó có tác động đến mỗi di sản. Để thực hiện một cách hiệu quả đề án này, bên cạnh số liệu điều tra mang tính định lượng, các điều tra mang tính định tính: ghi chép về hình thái văn hóa phi vật thể, phỏng vấn sâu về nguyên nhân, thực trạng, nguyện vọng của quần chúng nhân dân đối với việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa phi vật thể... Sẽ là công cụ đắc lực cho công tác quản lý nhà nước, là căn cứ để xây dựng cơ sở dữ liệu, là cơ sở khoa học để hoạch định chính sách về DSVH PVT. Theo kế hoạch, thời gian thực hiện đề án kéo dài trong hai năm (2013 - 2014), với nguồn kinh phí dự kiến là hơn 13 tỷ đồng. Hà Nội sắp có thêm 5 Di tích Quốc gia Đặc biệt Ông Trương Minh Tiến - Phó Giám đốc Sở VHTT&DL Hà Nội cho biết, thời gian qua việc xuất hiện những điểm nóng như câu chuyện chùa Trăm Gian, chùa Một Cột, hay chuyện ở làng cổ Đường Lâm… là có phần trách nhiệm của cơ quan quản lý, trước hết là cơ quan quản lý văn hóa các cấp, các đơn vị quản lý trực tiếp di tích. Dẫu vậy, điều đó không thể là bằng chứng khẳng định rằng Hà Nội đã buông lỏng quản lý. Bởi thống kê từ năm 2010 đến nay cho thấy, trung bình mỗi năm Hà Nội đầu tư xấp xỉ 1.000 tỷ đồng để tu bổ, chống xuống cấp di tích, trong đó nguồn kinh phí xã hội hóa chiếm hơn 30%. Con số này, một mặt khẳng định thành phố Hà Nội luôn dành sự quan tâm đặc biệt cho công tác bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị di tích, mặt khác chứng tỏ người dân coi trọng giá trị của di tích, tin tưởng vào công tác quản lý của các cơ quan chức năng nên mới đóng góp với số tiền lớn như vậy. Ông Tiến cũng cho hay, mới đây 5 di tích có giá trị đặc biệt của Hà Nội là đền Ngọc Sơn và không gian hồ Hoàn Kiếm, đền Phù Đổng (Gia Lâm), đền thờ Hai Bà Trưng ở Hát Môn (Phúc Thọ), đền thờ Hai Bà Trưng ở xã Mê Linh (Mê Linh), đình Tây Đằng (Ba Vì) đã hoàn thiện hồ sơ đề nghị Chính phủ công nhận là Di tích Quốc gia Đặc biệt vào năm 2014. Minh Quang