Việt Nam - con đường di sản: Danh sách di sản thế giới tại Việt Nam sẽ dài thêm

Bạn đọc thân mến!

Di sản Thiên nhiên Thế giới Vịnh Hạ Long 1. Tính đến nay, sau hơn một thập kỷ, Việt Nam đã có một gia tài kha khá di sản được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới, hoặc đang được lập hồ sơ đề nghị xét duyệt là di sản thế giới với các hạng mục khác nhau. Chúng ta có thể tự hào với danh sách các di sản được vinh danh, như: quần thể di tích cố đôhuế(1993), phố cổ Hội An và thánh địa Mỹ Sơn (1999), không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên (2008), ca trù (2009) và quan họ (2009), khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long (2010), hội Gióng ở đền Sóc, đền Phù Đổng (2010), hát xoan Phú Thọ (2011), thành nhà Hồ (2011), trong năm 2013 này là tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương... Và có thời điểm, dư luận cũng quan tâm nhiều đến tính "chạy đua” danh hiệu di sản của các địa phương. Nhưng rõ ràng, nhìn vào lượng hồ sơ đang trong vòng ứng thí gửi Bộ VHTT&DL xem xét đệ trình UNESCO như: quần thể danh thắng Tràng An (Ninh Bình), danh thắng Yên Tử (Quảng Ninh), chầu văn (Nam Định), hát then (Tuyên Quang), tranh dân gian Đông Hồ (Bắc Ninh), đờn ca tài tử Nam Bộ, Vườn quốc gia Cát Tiên (Đồng Nai)... Điều này giúp chúng ta có cơ sở để khẳng định rằng, trong một tương lai không xa, di sản thế giới tại Việt Nam sẽ trải rộng khắp mọi miền Tổ quốc. Hay nói cách khác, trên bản đồ di sản thế giới, mật độ những di sản đến từ Việt Nam chắc chắn sẽ nhiều lên. 2. Mới đây, Cục Di sản, Bộ VHTT&DL cho biết: Dù đã có nhiều cố gắng trong việc điều tiết hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, nhưng hiện Di sản Thiên nhiên Thế giới Vịnh Hạ Long vẫn chưa được Ủy ban Di sản Thế giới đưa ra khỏi danh sách khuyến nghị về cách quản lý. Cục Di sản cũng cho hay: Cho dù còn nhiều bất cập trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị của di sản, nhưng trên thực tế 7 di sản văn hóa phi vật thể đại diện cho nhân loại của Việt Nam đang nằm trong những nỗ lực bảo tồn. Trong các cuộc họp với Ủy ban Di sản Thế giới gần đây, không có bất cứ khuyến nghị, khuyến cáo nào đối với 7 di sản văn hóa phi vật thể của Việt Nam. Với 7 di sản văn hóa vật thể, trong 2 kỳ họp của Ủy ban Di sản Thế giới vào năm 2009 và 2011, Huế và Hạ Long đã nằm trong danh sách khuyến nghị của Ủy ban này về vấn đề quản lý. Cuộc họp gần đây nhất tại Campuchia vào tháng 6 vừa qua, Ủy ban Di sản Thế giới đã xem xét công tác quản lý các di sản của Việt Nam. Theo đó, Huế đã được đưa ra khỏi danh sách. Vào tháng 9 tới đây, Ủy ban Di sản Thế giới sẽ cử một phái đoàn đến Hạ Long để đánh giá lại, sau khi Việt Nam có giải trình. Theo ông Nguyễn Thế Hùng - Cục trưởng Cục Di sản: Trong cuộc họp gần đây với Bộ trưởng Bộ VHTT&DL, Tổng giám đốc UNESCO không khuyến nghị, phê bình Việt Nam trong quản lý di sản, chỉ đề nghị thúc đẩy mỗi di sản có một kế hoạch quản lý lâu dài. Bộ VHTT&DL cũng tin tưởng rằng, Huế được đưa ra ngoài danh sách khuyến nghị về quản lý thì sắp tới Hạ Long cũng sẽ được đưa ra khỏi danh sách. Phố cổ Hội An Ảnh Tiến Luyến 3. Việt Nam ngày càng chú trọng hơn về "chất” cho di sản được đề cử. Minh chứng rõ nhất là mới đây, Việt Nam đã rút hồ sơ đề cử Vườn quốc gia (VGQ) Cát Tiên khỏi danh sách Di sản Thiên nhiên Thế giới trước khi kỳ họp của Ủy ban Di sản Thế giới - UNESCO diễn ra tại Campuchia hồi tháng 6 vừa qua. Điều quan trọng là 2 tuần trước khi tỉnh Đồng Nai xin rút hồ sơ, báo cáo chuẩn bị kỳ họp lần thứ 37 này của UNESCO cũng đã có những khuyến cáo dành cho VQG Cát Tiên của Việt Nam. Đó là cần phải có phương pháp bảo vệ và quản lý mạnh mẽ hơn cho khu vực này, chống lại các mối đe dọa từ thủy điện, khai thác đá,du lịchthiếu kiểm soát. Đặc biệt, cần có những hành động khẩn cấp chống lại nạn buôn bán và săn bắn trái phép động vật hoang dã - nguyên nhân gây hại nghiêm trọng tới những giá trị tự nhiên của VQG Cát Tiên. Theo PGS Nguyễn Văn Huy - Ủy viên Hội đồng Di sản quốc gia, những cảnh báo về các mối đe dọa được nêu, nhất là thủy điện, săn bắt động vật hoang dã gây hại nghiêm trọng tới những giá trị của di sản..., Là những cảnh báo rất cấp thiết và có ích, không những cho VQG Cát Tiên mà còn cho các khu vực đang được bảo tồn khác. Ông cũng hi vọng, từ trường hợp VGQ Cát Tiên, những di sản thế giới của Việt Nam được đề cử về sau sẽ ngày càng được chú trọng hơn về "chất”. 4. Hiện Việt Nam có khoảng 3.000 di tích cấp quốc gia, trong đó có nhiều Di tích Quốc gia Đặc biệt và di sản kiến trúc nhà ở tập trung đông dân cư. Thời gian qua, việc phát sinh những mâu thuẫn trong bảo tồn và phát triển, điển hình như việc tu bổ chùa Trăm Gian, việc người dân làng cổ Đường Lâm và người dân phố cổ Đồng Văn (Hà Giang) xin trả lại danh hiệu di tích quốc gia, theo các chuyên gia văn hóa, điều đó ít nhiều liên quan tới việc nhận thức giá trị của di sản, kể cả của người dân và nhà quản lý. Bà Đặng Thị Bích Liên - Thứ trưởng Bộ VHTT&DL thẳng thắn cho rằng: Thời gian qua, chúng ta chưa thực hiện tốt những cam kết với UNESCO trong quá trình bảo vệ di sản. Ở một số nơi có tình trạng buông lỏng giám sát di sản nên đã gây ít nhiều bức xúc trong công tác quản lý nhà nước về lĩnh vực này. Nhưng điều đó không có nghĩa là chúng ta không có cách giải quyết hài hòa. Không phải tự dưng mà Hội An có được kết quả như hôm nay. Thực tế, đó là một quá trình đấu tranh giữa cái cũ và cái mới, cuối cùng thì những giá trị văn hóa trường tồn đã thắng thế. Quan trọng hơn, để viết nên được câu chuyện đẹp như ở Hội An, cần có những những cán bộ tâm huyết với di sản…, nhất là ở những nơi có đông dân cư, giải quyết bài toán bảo tồn và phát triển không đâu chỉ là ý thức của người dân… Bà Liên cho hay: Chương trình mục tiêu quốc gia về văn hóa từ nay đến năm 2015 cũng đã có những bước đi được hoạch định. Với nguồn kinh phí hạn hẹp như hiện tại, Bộ VHTT&DL rất đồng tình với cách làm của một số địa phương hiện nay. Đó là việc phát huy giá trị của di sản gắn với động lực, mục tiêu cốt trong quá trình phát triển KT-XH. Vịnh Hạ Long của Quảng Ninh, hay phố cổ Hội An (Quảng Nam)… là những điển hình. Bộ VHTT&DL đang nghiên cứu để nhân rộng mô hình và cách làm ở hai địa phương trên ra nhiều địa phương khác. Gắn bảo tồn di sản với sự phát triển bền vững, đó cũng chính là mục tiêu mà UNESCO đặt ra với hệ thống di sản thế giới nói chung. Và từ những nỗ lực trong đầu tư về "chất” cho di sản hiện nay, việc kỳ vọng vào số lượng di sản thế giới của Việt Nam sẽ ngày một nhiều lên không phải không có căn cứ. Minh Quang