Cù lao chàm là một cụm đảo, về mặt hành thẳng thớm thuộc xã đảo Tân Hiệp, thành thị Hội An, tỉnh Quảng Nam, nằm cách bờ biển Cửa Đại 15 km và đã được UNESCO xác nhận là khu dự trữ sinh quyển thế giới. Đảo cù lao Chàm bao gồm 8 đảo: Hòn Lao, Hòn Dài, Hòn Mồ, Hòn Khô mẹ, Hòn Khô con, Hòn Lá, Hòn Tai, hòn Ông. Dân số trên các hòn đảo này gồm khoảng 3.000 người.
1. Lịch sử hình thành và phát triển
Hòn Mồ, một trong 8 hòn đảo của Cù lao Chàm
Trong quá khứ, cụm đảo Ciam pullo, Chiêm Bất Lao, Tiêm Bích La ... ( Cù lao Chàm ngày nay ) từng là Tấm giấy ghi tên tuổi được đánh dấu đậm nét trên bản đồ hàng hải quốc tế ven biển Đông, từng là điểm dừng chân việc quen thuộc của thương thuyền nhiều nước ở phương Đông cũng như phương Tây trên các tuyến hải trình dọc theo các con đường hương liệu, tơ lụa, gốm sứ trên biển.
Từ những thế kỷ đầu Công nguyên, công cụ đi lại trên biển rất thô sơ, những chuyến hải hành liên nhà nước thường phải kéo dài trong nhiều tháng. Cũng trong thời kì đó, giao thiệp thương mại giữa Trung Quốc và Ấn Độ được thiết lập. Con đường hàng hải nối giữa Trung Quốc và Ấn Độ đi từ phía Bắc Việt Nam, dọc theo bờ biển của bán đảo Đông Dương, qua bán đảo Mã Lai ở phần phía bắc và tới Kancipura ở miền Nam Ấn Độ. Một con đường khác không cắt ngang qua bán đảo, nhưng đi xoi qua eo biển tới Malacca. Bấy giờ nhiều cảng thị hình thành trên bán đảo Đông Dương như: Phù Nam , Lâm Ấp... Chúng không chỉ là những trạm, những hải cảng quan trọng trên con đường hàng hải quốc tế, mà còn là nơi trú ngụ và điểm thu mua nhiều sản báu vật dùng để xuất cảng như: trầm hương, hồ tiêu, ngà voi, tơ lụa, đồi mồi... Trong đó Đảo Chàm là điểm tiền tiêu trên biển thuộc vương quốc Champa, nó là hành lang nối giữa Trung Quốc với Ấn Độ, Ả Rập, Ba Tư, Ai Cập và các nước Châu Âu. Cho nên, Đảo cù lao Chàm có vịt cỏ xung yếu trong tuyến hàng hải khu vực ấn độ dương, là điểm dừng chân rất thuận tiện để trao đổi hàng hóa, tích trữ lương thảo, nước ngọt của thương thuyền các thanh thủy cuộc hành trình đi đến các quốc gia khác trong khu vực Đông Nam Á và một số vùng lân cận.
Từ thế kỷ thứ VII đến thế kỷ thứ XII, con đường tơ lụa, hương liệu và gốm sứ được hình thành, hoạt động hàng hải trên biển thái bình Dương rất nhộn nhịp. Tàu buôn từ Địa Trung Hải đến Trung Quốc mang theo vàng bạc và kim loại khai khẩn được từ các mỏ Ba Tư và các vùng lân cận; cùng sao thủy và các đồ Trang điểm là những sản phẩm của Trung Đông sang các nước phương Đông và Trung Quốc bán buôn, sau thời gian ấy họ mua lại đồ gia dụng, tơ lụa, gốm sứ, lâm hải sản từ các nước này về. Trên chặng đường dài đó, họ đã đi qua quần đảo Đảo Chàm, để đi sâu vào hải phận phía nam Trung Quốc và các hải cảng của Nhật.
Đặc biệt, cuối thế kỷ XV, các nhà nước ở phương Tây với nhiều đoàn thuyền khổng lồ ào ạt tràn sang phương Đông để tìm thịt, làm cho hoạt động thương mại trên biển của chuye châu Á - thái bình Dương trở thành sôi động hơn, tuần tự thu hút các nước phương Đông tham dự vào thịt thà khu vực và thế giới đang hình thành , Việt Nam là một trong những nước nằm bên con đường thương mại quốc tế. Vào thời khắc này ở đàng trong, Vương quốc Champa suy tàn, người Việt đã làm chủ một vùng đất rộng lớn ở phía Nam. Dưới sự dắt dẫn của các chúa Nguyễn, người Việt kết tội những thành tựu khai phá Chiêm cảng xưa của người Chăm và xây dựng Hội An trở nên một đô thị thương cảng sầm uất, phát triển mạnh mẽ trong các thế kỷ XVII - XVIII. Cửa Đại Chiêm trở thành một trong những cảng thị tiện lợi để tàu thuyền quốc tế cập bến, trao đổi mua bán hàng hóa. Thương thuyền của các nước Nhật Bản , Trung Quốc, Xiêm La, Miến Điện, Malaixia, Bồ Đào Nha, Anh, Pháp, Hà Lan... Tới Hội An bán buôn, thường phải qua trạm kiểm tra và thu thuế ở Đảo Chàm.
Cù lao Chàm trở thành một thương cảng sôi động ở khu vực ấn độ dương Đông Nam Á trong nhiều thế kỷ và là điểm dừng chân của các thuyền buôn trong nước cũng như quốc tế. Nguồn hàng hóa phong phú của xứ Quảng cùng vịt cỏ thuận tiện trong con đường tơ lụa trên biển của cửa Đại Chiêm và Đảo cù lao Chàm, cộng với chính sách mở cửa của các chúa Nguyễn, đã nâng cao vai trò vùng đất Quảng Nam trong quá trình phát triển của xứ Đàng Trong.
2. Nên đi Cù lao Chàm vào thời khắc nào ?
Nên đi vào mùa hè để tận hưởng khí trời tiên tân và hưởng cảm thụ giác được nhảy xuống làn nước mát lạnh của biển đảo Chàm
Đi vào ngày rằm hàng tháng để phối hợp ngắm phố cổ Hội An và thưởng thực đặc sản ốc vú nàng đảo Chàm
Lễ giỗ tổ nghề lấy yến ở cù lao Chàm diễn ra vào 9-10/3 ( âm lịch )
hội lễ cầu ngư ở cù lao Chàm diễn ra vào ngày 3-4/4 ( âm lịch )
3. Công cụ tới đảo Chàm
Bến tàu ở đảo Chàm
Từ Hội An các bạn có 2 loại công cụ để ra cù lao Chàm là can phạm và tàu chợ. Ví như lựa chọn can phạm thời gian sẽ chỉ mất khoảng 20' nhưng giá thành cao , tuyển trạch tàu chợ giá thành rẻ nhưng mất khoảng 2h để ra được đảo , tuy vậy khi đi tàu chợ bạn sẽ có cảm giác ưa khi được lênh đênh với từng con sóng , có thời kì để ngắm biển trời mông mênh. Ca no thường đi từ bến tàu Cửa Đại , tàu chợ thường xuất phát ngay từ bến Bạch Đằng trong phố cổ Hội An , số điện thoại của tàu 0985686465 ( Bác Bốn )
tàu chậm đi ra cù lao Chàm khởi hành ngay tại bến Bạch Đằng trong phố cổ Hội An
Từ Hà Nội và Sài Gòn các bạn có xác xuất đi ô tô buýt giường phản tới Hội An rồi từ đó tiếp kiến chuyển di bằng thuyền gỗ hoặc canh ra với cù lao Chàm. Ở cù lao Chàm, bạn có thể thuê thuyền đi quanh đảo, đưa đi lặn ngắm xà cừ cho chủ động với kế hoạch của mình, không bị phụ thuộc như việc đặt tour đi trong ngày. Liên quan với các chủ nhà nghỉ để được tương trợ thuê thuyền hoặc liên hệ trực tiếp với Chú Cữ 01677874651
4. Khách sạn nhà nghỉ tại cù lao Chàm
Trên cù lao Chàm không có các khách sạn hay resort mà là các nhà nghỉ kiểu homestay nhưng rất thú vị với vô luận ai muốn khám phá hòn đảo xanh rất xinh này. Giá dịch vụ tại nhà dân khoảng 50k/1 người. Các bạn có xác xuất liên quan với một số điện thoại dưới đây. ( Anh nguyên là một hướng dẫn viên du lịch tại đảo, nhà là quán cafe ở ngay cạnh Khu bảo tồn biển. Các bạn có khả năng liên tưởng với anh Nguyên để nhờ đặt vé can , đặt nhà nghỉ , thuê thuyền , thuê xe máy đi du lịch quanh đảo. Anh ấy rất nhiệt thành giúp đỡ và trợ giúp các bạn)
5. Các nơi chốn du lịch và hoạt động vui chơi ở đảo Chàm
Các địa điểm du lịch ở cù lao Chàm ( Nhấn vào ảnh để xem to hơn)
đảo Chàm không phải là hòn đảo đặc biệt so với nhiều đảo gần bờ cũng như các khu dự trữ sinh quyển khác của Việt Nam. Cũng có bãi tắm tự nhiên đẹp, phong cảnh hoang vu, hải sản phong phú... - Những lợi thế có thể bắt gặp ở bất kỳ hòn đảo du lịch nào, nhưng cái dấu ấn đặc sắc mà du khách bắt gặp ở cù lao Chàm không phải là những lợi thế đó mà chính là cách khai khẩn những lợi thế.
Nhà bảo tàng biển đảo Chàm
Nhà bảo tồn biển nằm ngay cạnh nhà tiếp đón khách khi tới cù lao Chàm
Điểm dừng chân đi hàng đầu khi thuyền cập bến tàu đảo Chàm chính là nhà bảo tàng biển. Tuy nhỏ nhưng khi đến đây và được nghe các chỉ dẫn viên trên đảo thuyết trình , dẫn dắt người nghe từ lịch sử hình thành , các phong tương truyền thống , hội lễ cho đến những phong phú của cù lao Chàm sẽ khiến bạn đi từ ngạc nhiên này đến kinh ngạc khác.
Hệ thống giao thông các bãi biển của cù lao Chàm
Bãi Ông
Các bãi biển ở đây vốn tự nhiên tạo vật đã đẹp và người dân và chính quyền xứ sở đã khởi động các phong trào giữ giàng môi trường nên các bãi biển đảo Chàm được giữ gìn sạch đẹp hơn, khách du lịch vì thế ngày một kéo về đây đông hơn, các lao vụ du lịch cũng hoàn thiện hơn.
Bãi Xếp là nơi du khách thường dừng lại lặn ngắm mã não
Dọc theo bờ biển từ Tây Bắc xuống Đông Nam của Hòn Lao , Có các bãi biển như: Bãi Bắc ( gồm 4 bãi nhỏ ) , Bãi Ông , Bãi Làng , Bãi Xếp ( gồm 3 Bãi nhỏ ) , Bãi Chồng , Bãi Bìm , Bãi Hương. Các bãi biển có bề dài từ 100m ( Bãi Bắc ) đến 700m ( Bãi Hương ); chiều rộng phổ quát là 20m.
Toàn cảnh Bãi Làng nhìn từ trên núi
Bãi Bìm
Các bãi biển thoải với nền cát trắng mịn , sạch , nằm xen giữa các mỏm đá thò ra tạo nên sự phong phú của địa tầng địa mạo. Ở Bãi Bắc, Bãi Chồng du khách sẽ gặp nhiều khối đá lớn được mài tròn thiên nhiên hoặc nằm chồng lên nhau , tạo nên các hình ảnh gợi cảm mang tính biểu tượng sâu sắc.
Toàn cảnh Bãi Chồng
Tại Bãi Bắc , trên nền đám cưới mòn xuất hiện nhiều hang tự nhiên. Tại Bãi Ông , Bãi Làng , Bãi Hương do các thềm cát mở mang tạo thành bãi cát rộng từ 40 - 50m. Dân cư khai phá những dải đất bồi hẹp , tạo thành một số ruộng bậc thang làm ra lương thực , thực phẩm. Như thế nhờ tự nhiên tạo hóa và nhân tạo nên đảo Chàm chứa nhiều cảnh đẹp tuy bình dị hoang sơ nhưng đầy gợi cảm.
Bãi Hương
Biển đảo Chàm trong xanh có thể nhìn thấy đáy sâu hàng chục mét. Làn nước trong vắt ấy như mời gọi ta xuống tắm , rồi phơi mình trên những bãi cát mịn tưng sạch sẽ.
Lặn ngắm hổ phách
Là một khu bảo tồn biển nức tiếng bởi sự đa dạng sinh học có nhiều giống loài quý hiếm , tuy nhiên những năm gần đây với lượng khách du lịch đến cù lao Chàm ngày một tăng thì sức ép khai thác trên vùng rạn ngân là rất lớn làm cho rạn lưu li phục hồi chậm ảnh hưởng cực kỳ trầm trọng cho hệ sinh cảnh biển tại đảo Chàm. Hồ hết các tour du lịch cù lao Chàm đều có các hoạt động lặn ngắm hổ phách
Giếng cổ Chăm ( còn làm gọi là Giếng Xóm Cấm )
Giếng Xóm Cấm nằm tại ngã ba con đường bêtông của khu dân cư xóm Cấm , cách 500m về phía Đông Bắc là di tích Tiền Sa Huỳnh Bãi Ông , cách di tích khảo cổ Bãi Làng 300m về hướng Tây Nam. Cấu trúc của giếng mang đặc trưng giống với nhiều kiểu giếng Chăm khác ở Hội An.
Giếng có kiểu hình ống tròn , thành giếng hình tròn , nền giếng hình vuông , ở mỗi góc có một trụ vuông. Diện tích khuôn viên giếng khoảng 15m2, đường kính miệng giếng khoảng 1,2m. Lòng giếng xây gạch tô vữa vôi, được xây theo kiểu “vành khăn." Độ sâu từ miệng giếng đến đáy giếng khoảng 5m. Tuy nhiên , trải qua quá trình sử dụng hàng trăm năm , người dân nơi đây đã cải tạo lại nền giếng và xây thêm gạch vữa ximăng lên thành giếng nên đã phần nào làm chuyển biến cấu trúc.
Người dân tại thôn Bãi Làng cho biết Giếng Xóm Cấm là nguồn cung cấp nước rất nhiều cho người dân trong khu vực. Điểm đặc biệt là nước của giếng này không bao giờ cạn , dù cho là vào mùa khô kiệt nhất.
Theo kinh nghiệm của người dân nơi đây thì nước Giếng Xóm Cấm cực kỳ hiệu nghiệm khi giải chứng bệnh say sóng. Nếu người nào đi từ đất liền ra đảo chàm bị say sóng thì lấy nước Giếng Xóm Cấm nấu với lá rừng của đảo Chàm ( chỉ người dân địa phương mới dễ dàng cảm nhận và thường hái loại lá này ) thì uống vào là hết say sóng.
Mặc dầu chưa rõ ràng được chuẩn xác niên đại của giếng , song qua so sánh đối chiếu với các kiểu giếng Chăm khác ở Hội An và vùng lân cận cũng như thông báo từ các nguồn tư liệu cổ thì các nhà chuyên môn ý rằng Giếng Xóm Cấm có thể đã được xây dựng cách đây khoảng trên 200 năm.
Bãi Đá Chồng
Chuyện kể rằng vào thời xa lắc xa lơ, đã lâu lắm rồi, thuở ông bà còn để chỏm, ở lục địa trù mật dân dã sống bình yên. Như mọi nhà, dưới mái tranh êm ả có cặp vợ chồng nghèo. Do cả hai bên có chồng đều mất sớm vì đi biển gặp bão, những người vợ trẻ của họ ráng cắn răng chịu khổ nỗi đơn chiếc mất chồng để nuôi con khôn lớn. Bởi cùng cảnh ngộ nên cặp đôi trai gái đến với nhau thiên nhiên và thề yêu nhau đến trọn đời. Chàng trai có bộ ngực đô người và sức khoẻ vượt trội hơn hẳn mọi trai làng. Cô gái có nước da đỏ như trứng gà mới bóc. Khuôn mặt bầu bĩnh cùng mái tóc dài thon thả bềnh bồng làm tôn thêm vẻ yêu kiều của nụ cười luôn tươi rói trên môi. Vẻ đẹp của nàng được người trong làng từ già tới trẻ truyền tai nhau không chỉ vang xa hàng vạn dặm trên lục địa mà còn theo từng con sóng nước truyền đến tai Thần Biển. Ngày cưới của hai người được ấn định vào ngày đẹp trời. Cả làng đều mong cho họ răng long đầu bạc hạnh phúc trăm năm. Rồi ngày đứng trước bàn thờ tổ tiên một nhà cũng đã đến, hai người ước nguyện mãi mãi không rời nhau. Bỗng đâu trời nổi giông gió, cát bụi mù mịt Quần chúng không thấy mặt nhau. Đất dưới chân rung chuyển như muốn lún sụp thành vực thẳm. Trong bóng bão cát loè nhoè hiện rõ vẻ mặt hung hãn của thần biển cùng tiếng nói chói lọi lỗ tai: Ai có gan tìm được nàng ta sẽ trả. Cô gái bị cướp đi trong tiếng gầm rú ghê người. Sau phút hoảng loạn Quần chúng cùng nhận ra rằng vì đắm đuối dung nhan nên Thần Biển đến cướp cô gái về hầu hạ trong Thủy cung.
Tự dưng mất nàng, lòng chàng trai đau như muối xát, giữ lời thề son sắt xưa, được sự giúp sức của dân làng, chàng trai nhịn nhục nỗi đau tạm biệt hai người mẹ thân yêu cố chí đi tìm cứu vợ, thề rằng không gặp không về, nếu đuối sức ở đâu thì chết tại đấy. Đơn thân một ghe, lương khô lót bụng , lấy gió làm bạn, lấy mưa nắng che mình. Trải bao khó khăn, thử thách rồi một ngày kia, chàng bị bão tố nổi lên đánh bạt vào bãi đá một hòn đảo. Nhân lực có hạn, đói khát và nỗi đau mất vợ cùng cùng sự thất vọng đơn chiếc xúm lại quật ngã chàng. Trời sáng, ánh dương dần chói chang cả lãnh hải đẹp. Ráng đứng lên hướng nhìn lục địa, tạ lỗi với dân làng về niềm tin mà họ đã gửi gắm, chàng đứng sững trút hơi thở sau cuối. Dân trên đảo gần đấy nghe tiếng kêu ai oán kế sau tiếng sét rung trời. Thì ra mến trọng lòng chung thuỷ và sự chịu đựng thử thách của chàng, Ngọc bệ hạ Đế đã cho chàng hoá đá để mãi nhìn về quê hương trong khắc khoải đau thương vì thề thốt chưa trọn. Về sau lâu dần, hình chàng được mưa gió ăn mòn thành hòn đá chồng lên nhau như hình người bé nhỏ, đang trong cơn thống khổ vô vọng nên được gọi là Đá Chồng, bãi đá có hòn đá ấy cũng được gọi là Bãi Đá Chồng. Cũng có người nói do hòn đá nhỏ chồng lên hòn đá lớn nên gọi Đá Chồng.
Ông bà xưa kể rằng mấy thày phong thuỷ người Tàu nói nếu đứng từ đây nhìn về Hội An thấy Cửa Đại và Hòn núi Chúa ở Khu thánh địa Mỹ Sơn là một đường thẳng. Đấy là hướng phong thuỷ hợp cung càn khôn như là sự định đoạt hài hoà của Trời và Đất. Bởi thế đảo Chàm vốn liếng là đất linh nhưng đất vùng này còn là tụ điểm địa linh ít nơi bì được. Cũng có người nói vùng đất Bãi Chồng là trái tim của cả hòn Biền, hòn Lao nên mọi hoạt động ở đây phải cẩn thận lắm mới có Cuối cùng tốt.
Đã có một thời bọn cướp biển người Tàu thường chọn nơi Bãi Chồng làm nơi giấu tàu để lùng cướp, trấn lột những lái buôn chân chính đến với cảng Hội An nên bãi cát gần Đá Chồng còn có tên Bãi Tàu. Nhưng có điều lạ là những tàu của bọn người làm điều phi nghĩa khi đậu ở đây sau thời gian ấy ra biển thường gặp nạn, không sóng lớn đánh vỡ tàu thì cột buồm cũng bị bẻ gãy, ít gặp bình an.
Với người lương thiện thì lại hay gặp may. Ai có lòng trước khi ra biển mà lên thắp hương van lạy sẽ dễ trúng lớn. Cá ở đâu không biết cứ về bơi hàng đàn quanh ghe để Quần chúng chỉ việc khoắng vợt xuống hớt lên. Chuyện xưa kể rằng ông Trùm Cải ở Bãi Làng có đứa nử tử mới đẻ được hơn năm nhưng hai chân cứ bắt chéo nhau không dứng lên được mới sai vợ bồng đến đây neo ghe ngủ qua đêm , một lòng cầu khẩn thề thốt. Gần sáng bỗng một ông già râu tóc bạc phơ tay cầm cái gậy ngọc Như Ý đến gõ gõ vào chân con bé nói cha mày là Trùm , có lần làm ác mới đẻ ra mày dị tật, nay biết hối muốn làm điều lành, một lời cầu khẩn nên ta giúp đây, dậy mau, dậy mau, nói rồi biến mất. Mẫu thân con sững sờ trở dậy thấy chân con bé lành lẽ không ngờ. Từ đấy không mấy ai dám làm ác ở Bãi Làng và ông Trùm Cải thì một lòng một dạ làm việc thiện, nghe nói sau này nhân chuyến du hành của một vị quan trong triều đến đảo qua tiếp kiến, lại nghe dân chúng một lòng khen ngợi nên thấy yêu mến bèn đưa về kinh cho làm chức lớn. Chốc chốc sau đó , ông Trùm Cải vẫn đưa thê tử về thăm đảo và cho tiền giúp nhiều người nghèo vượt qua cơn khó. Về sau nghe đồn ông Trùm chết già ở kinh còn nử tử lớn lên nức tiếng xinh đẹp và được làm dâu nhà quyền quý sung sướng cả đời.
Lại cũng hay tương truyền rằng vùng này linh lắm. Ai có người tình, có chồng, vợ bị tệ bạc , hoặc chẳng gặp may chuyện đôi lứa trong đời , cứ đến đây thầm thì nguyện ước là qua vận rủi , còn nếu không , cũng thoả được niềm tư lự để thế cục xuôi chèo mát mái.
Truyện tích về Bãi Chồng ở đảo Chàm qua nhiều người truyền xa Thấu suốt Quảng Ngãi , Bình Định đều biết. Cũng có khi được tô vẽ thêm nhiều tình tiết đau lòng đầy cảm thương nhưng đều có hậu. Cũng lại có chuyện kể rằng sau khi chết , chàng trai và cả cô gái được Ngọc Hoàng cho diện kiến để thử lòng bằng cách hỏi ước muốn muốn được sinh vào nhà quyền quý cao sang hay muốn đầu thai trở lại làm thất gia để thỏa ước nguyện base , dù cho phải sống nghèo. Trong hai chỉ được quyền chọn một. Cả hai đều nhất định xin được sống với nhau cho trọn thề nguyền xưa , dù cho phải bần hàn. Rồi Ngọc Hoàng cũng không nỡ nên đã cho họ tái sinh trở thành cặp phu phụ vừa ngh vừa nổi tiếng yêu thương nhau rất mực , nghe đồn là cặp vợ chồng mực thước số một trên thế gian này. Mỗi khi được nghe kể mọi người đều chép miệng ước ao , phải chi mình được một góc của họ và cố tìm dịp để vượt sóng nước đến với Bãi Chồng , Đá Chồng và đảo Chàm đầy ắp những truyền thuyết.
Chùa Hải Tạng
Chùa cổ Hải Tạng - cù lao Chàm là công trình kiến trúc tôn giáo tư tưởng thờ Phật phối hợp thờ thần thánh nhằm đáp ứng nhu cầu đạo đức của ngư gia trên đảo đảo Chàm nói riêng và cho thương thuyền các nước ghé vào hành lễ cúng kính đạo đức Phật giáo với cầu mong được độ trì trên con đường làm ăn , bán buôn của họ.
Chùa được xây dừng vào năm Cảnh Hưng thứ 19 ( 1758 ) ở vịt cỏ cách nơi này khoản 200m về phía bắc vì do bão làm hư hại nặng nề , để tiện lợi cho các tín đồ thiên chúa giáo đến hành lễ Chùa được xây dựng vào năm Cảnh Hưng thứ 19 ( 1758 ) ở vịt cách nơi này khoảng 200m về hướng đông bắc , sau vì do bão làm hư hại nặng và để thuận tiện cho các tín đồ đến hành lễ nên vào năm Tự Đức nguyên niên ( 1848 ) Chùa được dời về vịt bây giờ và tiếp được tôn tạo khang trang hơn.
Chùa ở vào thế phong thủy lý tưởng , tọa lạc sát chân núi phía Tây của Hòn Lao thuộc cù lao Chàm , lưng tựa núi vững chãi , mặt tiền xoay theo hướng Tây – Tây Nam nhìn thẳng vào núi Bà Mộc như thể hòn xôi án ngữ. Đây là hướng nhìn lý tưởng , bởi có sự thoáng khí , tiền hậu , tả hữu rành mạch. Ngay dưới chân là đồng ruộng , khu dân cư và mờ xa về đất liền là thành phố cổ Hội An. Phía Nam có khoảng trống gió lùa trải dài qua Rừng Cấm ( nay là Xóm Cấm ) đưa hơi nước từ Hòn Nhờn lướt qua trước mặt thổi lên khu dốc Chùa. Theo truyền thuyết , Ngày trước khu này rừng rậm có nhiều trăn , rắn độc. Vì thế , để an toàn , tường thành bao bọc chung quanh chùa được xây bằng đá , cổng tam quan phía trước gồm 3 lối vào , tam quan tạo dáng vòm , mái lợp ngói âm dương và đắp nhiều con giống. Tất tam quan cao 5m , rộng nhất 1 , 5m , dài 6m. Kề ngay đấy là 4 trụ biểu , trên chóp trụ có khối hình hoa sen cánh lật… Dù thiên nhiên hà khắc , lại phải đương với nhiều trận cuồng phong hàng trăm năm qua nhưng đến nay , công trình chính vẫn vững vàng , bề thế. Tuy nhà Tây đã bị sập tuyệt đối , nhà Đông còn lại phần cấu trúc chính nhưng tất di tích vẫn toát lên vẻ hào sảng uy nghiêm hiếm thấy ở các di tích khác. Chính điện lợp ngói âm dương , bờ nóc , bờ hồi đắp nổi nhiều đường nét uốn lượn câu nói mềm mại, uyển chuyển tạo cảm giác nhẹ nhàng.
Lùi vào mái hiên khoảng 2,5m là hệ thống giao thông cửa ( thường khép kín), thượng song hạ bản , gồm 3 bộ , mỗi bộ 4 cánh ngăn không gian bên ngoài với không gian nội thất. Toàn bộ nếp nhà chính này có hệ vì kèo kết cấu kiểu “chồng rường giả thủ” chia làm 3 lòng. Việc mở mang diện tích ở đây được sử dụng biện pháp Thêm lên lòng nhà bằng cách tăng cường hệ kết liên các cây rường, cột cái, cột quân và giả thủ trong thế đỡ thẳng lên đòn tay ( hoành ), lòng 3 của mái trước được ngăn cách bởi hệ thống giao thông cửa gây nên mái hiên. Với lối kiến trúc này, cộng với liên kết ngang gồm 4 vì ( vài ) chia làm 3 gian, tạo cho không gian nội thất của chùa thoáng khí, vừa có chiều cao, vừa có chiều sâu và mở rộng.
Nội thất chùa kiều diễm nhờ hệ thống giao thông hoành phi , câu đối sơn son thếp vàng , oai nghiêm , lớp lang mơ hồ linh nghiệm nhờ hệ thống giao thông tượng thờ đồ sộ trên những bàn hương án tả hữu , trước sau như những mạch nối tiếp huyền bí thẳm sâu trong quang cảnh oai vệ đầy màu sắc. Nổi là bộ Tam thế Phật bằng hợp chất gồm 3 tượng. Kế đến là tượng Thích Ca ngồi trên đài sen…
Chùa có nhiều truyền thuyết nhưng cư dân ở đây vẫn tâm đắc nhất câu chuyện về việc xây chùa. Tục truyền các cây cột được làm từ ngoài Bắc đem về làm một chùa nào đó trong Nam nhưng khi về đến cù lao Chàm vì trời tối nên phải neo ghe nghỉ lại. Sáng ra , ghe kéo neo đi tiếp , nhưng thật lạ lùng , biển bỗng dưng sóng dậy , ghe cứ xà quần , tới lui vòng quanh không đi ra khỏi Lao. Sau có người trong đoàn lên cúng xin keo mới biết dàn cột này phải để lại dựng chùa cho đảo Chàm không được đem đi. Vì thế chùa dựng lên lấy tên là Hải Tạng. Hải là biển , Tạng là kinh , ý nói Chùa là nơi tụ tập kinh tạng minh mông như biển. Một ý khác là Kinh Tạng của Nhà Phật đây được tụ hội từ mọi con đường trên biển.
Chợ Tân Hiệp Phiên chợ sớm trên đảo cù lao Chàm
Đến du lịch đảo Chàm , du khách chẳng thể không ghé qua Chợ Tân Hiệp ( nhiều khách du lịch gọi là Chợ cù lao Chàm ). Chợ Tân Hiệp bán các đặc sản rừng , biển và quà lưu niệm , Chợ Tân Hiệp nằm ngay bên trong chân cầu tàu du lịch , kề bên bến cá Bãi Làng. Tuy rằng “chợ” nhưng lại thiếu hẳn những thanh âm ầm ĩ quen thuộc. Chỉ có những Dưới chân di chuyển rất chậm , để ngắm , để sờ nắm và để ăn giá với giọng vừa đủ nghe. Nếu muốn , viễn khách cũng có thể ướm thử chuỗi hạt làm từ vỏ sò , thử hơi với chiếc tù và vỏ ốc hoặc giải nhiệt miễn phí với một cốc nước lá lao thơm lừng , ngọt lịm…
Đảo Yến
đảo Chàm là nơi độc nhất của tỉnh Quảng Nam có loài chim Yến hàng - Collocalia Fuciphaga Genmaini Oustalet, thuộc phân giống Yến hông xám ( Swiftlets ), giống Collocalia, họ Apodidac, bộ Yến Apdiformes. Chim Yến có vóc dáng chỉ nhỏ bằng chim sẻ, hông và bụng màu xám , tất cả thân thể nâu đen; cánh dài ( 115-125mm ), vút nhọn, bay rất khoẻ, đuôi ngắn, chẻ đôi; mỏ ngắn, dẹp, có xác xuất há rất rộng.
Hàng năm, vào cuối tháng 11 âm lịch, yến bắt đầu làm tổ theo một cách rất độc đáo: yến nhả nước dãi thành những dãi trắng lên những vách đá cheo leo của các hang động trên đảo. Dãi yến mới nhả ra có màu trắng phớt hồng, gặp gió quánh lại, chuyển thành màu trắng đục.
Tổ chim yến thường được làm gọi là yến sào hay tai yến. Yến đẻ trứng , ấp trứng và nuôi cho đến khi chim con đủ sức tự bay đi kiếm mồi. Tổ yến có hàm lượng dinh dưỡng rất cao, chiếm từ 36-52% protein và là một nguồn dược chất rất quý. Tổ yến giúp tăng sức đề kháng cho thân hình, bổ huyết khí, tráng dương, yên ổn tâm thần, chống lão hoá, làm đẹp nước da và có thể ngăn ngừa, thậm chí chữa được nhiều loại bệnh khó chữa như lao phổi, suyễn, viêm xương...Chính bởi thế, yến sào là loại hàng hoá hiếm quý, đắt giá trên thịt từ xưa đến nay.
Ở Hội An , một ông lão họ Trần ngẫu nhiên phát hiện ra tổ yến sau đó tổ chức khai khẩn và nộp thuế. Bởi thế, các chúa Nguyễn ( từ thế kỷ 17 ) đã cho lập “Đội Thanh Châu”, bản chất là giao cho dân làng Thanh Châu ( Hội An ) khai thác yến sào ở vùng đảo đảo Chàm và nộp thuế hàng năm cho quốc gia. Sau này , mở rộng vào các tỉnh Bình Định, Khánh Hòa.
Khai thác yến sào phải leo lên các vách đá chênh vênh, hiểm trở, bên dưới là mặt nước biển ăn sâu vào hang sâu, nếu sơ sểnh, người thợ khai khẩn khó an toàn tính mạng.
Ở cù lao Chàm, chim yến thường làm tổ trong các hang ở Hòn Khô (mẹ), Hòn Lao , hòn Tai... Việc khai thác yến sào ở Hội An hiện tại do Đội khai khẩn Yến, trực thuộc UBND Thị xã đảm trách. Mỗi năm, khai khẩn 2 kỳ ( vào tháng 4 và tháng 8 dương lịch ).
Miếu tổ nghề Yến
Miếu tổ nghề Yến nằm ở Bãi Hương - Hòn Lao - đảo Chàm. Miếu Tổ nghề Yến được xây dựng có đầy đủ tất cả các bộ phận cấu thành cần thiết vào khoảng đầu thế kỷ 19 để thờ Tổ nghề Yến và các vị thần Ngăn giữ nghề Yên. Hàng năm vào ngày 10/3 âm lịch , cư dân và những người làm nghề khai thác yến tổ chức cúng rất linh đình để chuẩn bị cho mùa vụ khai khẩn mới
Trên bàn thờ , ngoài các bài vị của những bậc tiền bối khai sáng nghề yến sào là các ông thần liên tưởng đến sông biển. Trên tường bên hữu có tấm bia đá ghi công đức của các chư phái tộc và ngợi ca vẻ núi non kỳ vĩ của cù lao Chàm.
6. Các món ăn ngon ở cù lao Chàm
Mực một nắng
Phơi mực một nắng ( Ảnh - Nova 224 )
Mực một nắng cù lao Chàm khá Đa chủng với nhiều loại: mực lá , mực ống , mực tuộc , mực ghim... Nhưng chỉ có mực ống mới chế biến được món mực một nắng ngon. Người ta chọn những con mực vừa mang từ biển về hãy còn tươi rói , sau thời gian ấy chỉ phơi độc nhất vô nhị một lần nắng giòn. Thật ra thao tác phơi chỉ là quá trình rút bớt nước cho bay bớt mùi tanh, mực còn ở dạng tái nên khi thưởng thức vẫn cảm nhận được độ tươi ngon của mực nhưng thấy cả hương vị của mực khô. Tuy nhiên, để mực một nắng ngon, người phơi cũng phải đảm bảo kỹ thuật, sao cho mực phơi rồi thân ngoài đã ráo hẳn nhưng bên trong thịt Vẫn tươi rói.
Mực một nắng nướng tại chỗ được du khách rất ưa chuộng
Thường mực một nắng được khách du lịch chọn mua và nướng tại chỗ , thưởng thức ngay trên bãi biển đảo Chàm lồng lộng gió. Mực một nắng tuy chế biến không khó nhưng đòi hỏi sự tỉ mỉ, phải nướng kỹ trên lửa than Khi mực chuyển sang màu vàng, mùi thơm bốc lên nưng nức hai cánh mũi là lúc mực vừa chín tới. Món này thường chấm với tương ớt cũng giống như mực khô nướng. Khi ăn, miếng mực ngọt ngào, mềm mềm, thơm lựng , hòa quyện với vị cay nồng của tương ớt. Mùa câu mực ở cù lao Chàm diễn ra từ tháng 2-5 âm lịch nhưng đặc sản mực một nắng thì bạn có xác xuất mua quanh năm.
Cua đá
Cua Đá là một món ngon dân dã của xứ đảo cù lao mà ai từng đến đây cũng mong được nếm thử. Cua có vị thịt ngọt , thanh chứ không phảng phất vị tanh thông thường của động vật miền biển. Do cua đá ăn các loại cây cỏ trên núi , nên thịt cua nồng một mùi cây rừng , thơm đến lạ.
Mỗi con cua đá nhàng nhàng chỉ lớn bằng nắm tay , và có màu sắc rất ấn tượng , mai và các chi màu nâu tím , phần bụng dưới ngả màu vàng ươm. Cua đá rất khoẻ , chạy nhanh , và thường chỉ lú đầu khỏi hang khi đêm xuống để đi ăn. Đó cũng là lúc những cư dân trên đảo đi săn cua đá. Một thợ săn cua cho biết , đi săn mà gặp 10 con , bắt được 4 - 5 con là nghề lắm rồi.
Cũng do cái “tội” nhanh chạy , bền bỉ , leo núi khoẻ , lại chuyên “ăn chay” nên thịt cua đá rất ngon , từ cái nước luộc cua đã đượm vị ngọt nhẹ , dịu thanh , thịt cua dai hơn hẳn cua biển , cua đồng , không chút mùi tanh. Nhưng cái độc chiêu nhất khi thưởng thức cua đá , đó là hương thơm kỳ lạ. Giở ngược cái mai cua , túm mấy chân xé một đường , con cua mới luộc còn sỏi đá , phả làn khói nhẹ từ phần thịt nằm dưới mai cua , xông lên mũi thoảng đâu đấy chút hơi có mùi the , cay cay mùi thảo dược , đem lại cho người ăn cảm giác cứ như đang hít hơi của nồi xông giải cảm.
Dân đảo ai cũng nói cua đá là một vị thuốc, hỏi kỹ thuốc trị bịnh gì thì… không ai rõ, nhưng chỉ biết ăn vào vừa ngon vừa lạ miệng, tinh thần bạc nhược thấy mát mẻ
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét